به گزارش گلدپرایس، نسبت قیمت طلا به نفت یکی از شاخص‌هایی است که می‌تواند رابطه میان ارزش دارایی‌های امن و قدرت اقتصادی کشورهای تولیدکننده نفت را نشان دهد. این نسبت مشخص می‌کند برای خرید یک اونس طلا، چه تعداد بشکه نفت مورد نیاز است و از این طریق می‌توان قدرت خرید درآمدهای نفتی را در دوره‌های مختلف تاریخی مقایسه کرد.

بررسی روند تاریخی این شاخص نشان می‌دهد در سال ۱۹۶۰، زمانی که نظام استاندارد طلا برقرار بود، هر اونس طلا با حدود ۲۰ تا ۲۲ بشکه نفت قابل خریداری بود. در آن زمان قیمت هر اونس طلا حدود ۳۵ دلار تعیین شده بود و نظام پولی بین‌المللی بر پایه ارتباط دلار با طلا فعالیت می‌کرد.

خروج آمریکا از برتون وودز و تغییر معادلات بازار نفت

در سال ۱۹۷۱، تصمیم یک‌جانبه آمریکا برای تعلیق قابلیت تبدیل دلار به طلا، نقطه عطفی در نظام پولی بین‌المللی بود. این تصمیم عملاً به پایان نظام برتون وودز و فروپاشی تدریجی استاندارد طلا منجر شد.

پس از این تحول، قیمت طلا که پیش‌تر در محدوده ۳۵ دلار تثبیت شده بود، روندی صعودی در پیش گرفت و در کمتر از یک دهه به محدوده ۶۰۰ تا ۷۰۰ دلار رسید.

افزایش شدید قیمت طلا موجب شد نسبت طلا به نفت نیز تغییر کند و از محدوده ۲۰ بشکه به حدود ۵۰ تا ۶۰ بشکه برسد. به بیان دیگر، کشورهای صادرکننده نفت برای خرید یک اونس طلا به صادرات حجم بیشتری نفت نیاز داشتند و قدرت خرید درآمدهای نفتی آن‌ها در مقایسه با طلا کاهش یافته بود.

شوک نفتی اوپک؛ واکنش کشورهای صادرکننده به کاهش قدرت خرید

افزایش شکاف میان قیمت طلا و نفت در کنار تحولات سیاسی و نظامی خاورمیانه، زمینه‌ساز تغییرات مهمی در بازار جهانی انرژی شد.

در جریان جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ و حمایت کشورهای غربی از اسرائیل، کشورهای عرب صادرکننده نفت با استفاده از ابزار محدودیت عرضه، فشار اقتصادی بر کشورهای حامی اسرائیل را افزایش دادند.

در این دوره، کشورهای عضو اوپک و به‌ویژه کشورهای عرب صادرکننده نفت، با محدود کردن عرضه و افزایش قیمت‌ها، تلاش کردند جایگاه خود را در معادلات اقتصادی و سیاسی جهان تقویت کنند.

ایران در دوره محمدرضا پهلوی نیز یکی از بازیگران مهم بازار نفت بود و در تحولات قیمتی آن دوره نقش داشت.

با افزایش قیمت نفت، نسبت طلا به نفت در مقاطعی به کمتر از ۲۰ رسید؛ به این معنا که کشورهای نفت‌خیز می‌توانستند با صادرات حدود ۱۰ یا حتی پنج بشکه نفت، یک اونس طلا خریداری کنند.

این روند در سال‌های بعد نیز با نوسانات مختلف ادامه پیدا کرد و در بلندمدت، میانگین تاریخی این نسبت بار دیگر در محدوده ۲۰ قرار گرفت؛ سطحی که در دوران استاندارد طلا نیز مشاهده می‌شد.

کرونا و جنگ ایران؛ نسبت طلا به نفت در محدوده تاریخی بی‌سابقه

در سال ۲۰۲۰ و هم‌زمان با شیوع کرونا، نسبت قیمت طلا به نفت به حدود ۷۲ رسید؛ سطحی که از فاصله قابل‌توجه ارزش طلا با نفت در آن مقطع حکایت داشت.

در دوره تشدید جنگ با ایران نیز این شاخص بار دیگر به محدوده ۷۱ رسید و حتی از برخی مقاطع تاریخی فراتر رفت.

اما تفاوت مهم شرایط کنونی با شوک نفتی دهه ۱۹۷۰، در واکنش کشورهای تولیدکننده نفت به تحولات بازار دیده می‌شود.

در بحران نفتی دهه ۱۹۷۰، کشورهای صادرکننده با محدود کردن عرضه تلاش کردند قیمت نفت را افزایش دهند و از قدرت اقتصادی خود برای اعمال فشار بر کشورهای مصرف‌کننده استفاده کنند؛ اما در شرایط کنونی، به اعتقاد برخی تحلیلگران، رفتار متفاوتی از سوی شماری از تولیدکنندگان منطقه مشاهده می‌شود.

برای نمونه، عربستان سعودی به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بازار نفت، همچنان به دنبال حفظ و توسعه بازارهای صادراتی خود است و تلاش می‌کند آثار اختلال در مسیرهای انتقال نفت، از جمله تنگه هرمز، بر صادرات انرژی را کاهش دهد.

کاهش نسبت طلا به نفت؛ ناشی از سقوط طلا یا جهش نفت؟

یکی از نکات مهم در تحلیل تحولات اخیر این شاخص، بررسی عامل اصلی کاهش نسبت از حدود ۷۱ به محدوده ۴۱ است.

بر اساس تحلیل مطرح‌شده، این کاهش لزوماً ناشی از افزایش چشمگیر قیمت نفت نبوده، بلکه افت قیمت طلا نقش مهمی در تغییر این نسبت داشته است.

با وجود کاهش اخیر، نسبت طلا به نفت همچنان تقریباً دو برابر میانگین تاریخی خود قرار دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد نفت در مقایسه با طلا هنوز از منظر این شاخص در سطحی قرار نگرفته که بتوان آن را مشابه شوک نفتی دهه ۱۹۷۰ ارزیابی کرد.

آیا نفت ۲۰۰ دلاری می‌تواند اقتصاد جهانی را به واکنش وادار کند؟

در تحلیل اثرگذاری تنگه هرمز بر اقتصاد جهانی، نسبت طلا به نفت می‌تواند معیاری برای سنجش شدت فشار اقتصادی ناشی از افزایش قیمت انرژی باشد.

بر اساس این دیدگاه، اگر هدف از ایجاد فشار بر اقتصاد جهانی از مسیر اختلال در عرضه نفت، افزایش هزینه‌های اقتصادی برای کشورهای مصرف‌کننده باشد، قیمت‌های ۹۰ تا ۱۰۰ دلاری نفت ممکن است به‌تنهایی برای ایجاد یک شوک گسترده و وادار کردن اقتصادهای بزرگ به واکنش کافی نباشد.

در این چارچوب، بازگشت نسبت طلا به نفت به محدوده تاریخی ۲۰، می‌تواند به معنای تغییر بسیار جدی در توازن قیمت انرژی و فلزات گران‌بها باشد؛ وضعیتی که از طریق کاهش شدید قیمت طلا، افزایش قابل‌توجه قیمت نفت یا ترکیبی از هر دو اتفاق امکان‌پذیر است.

بر اساس این تحلیل، اگر قیمت نفت به محدوده ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد و نسبت طلا به نفت نیز به سطوح تاریخی نزدیک شود، فشار اقتصادی بر کشورهای مصرف‌کننده و اقتصاد جهانی به‌مراتب بیشتر خواهد شد و احتمال افزایش تلاش‌های بین‌المللی برای مدیریت بحران انرژی و کاهش تنش‌های منطقه‌ای وجود خواهد داشت.

تنگه هرمز؛ اهرم اثرگذاری بر اقتصاد جهانی

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال در عبور نفت از این آبراه می‌تواند بر قیمت انرژی، هزینه حمل‌ونقل، تورم جهانی و امنیت عرضه نفت تأثیر بگذارد.

با این حال، تجربه تاریخی بازار نفت نشان می‌دهد اثرگذاری یک بحران ژئوپلیتیکی بر اقتصاد جهانی صرفاً به میزان اختلال در عرضه محدود نمی‌شود؛ بلکه مدت‌زمان بحران، ظرفیت تولید مازاد کشورهای صادرکننده، سطح ذخایر راهبردی کشورهای مصرف‌کننده و شرایط تقاضای جهانی نیز در تعیین شدت شوک نفتی نقش دارند.

در مجموع، نسبت طلا به نفت ابزاری برای بررسی قدرت خرید نفت و ارزیابی جایگاه آن در برابر دارایی‌های امن به شمار می‌رود. مقایسه این شاخص در دوره‌های مختلف تاریخی نشان می‌دهد بازار جهانی انرژی در شرایط بحران می‌تواند با تغییرات عمیقی مواجه شود؛ با این حال، رسیدن به نسبت‌های تاریخی الزاماً به معنای وقوع یک بحران اقتصادی جهانی یا واکنش سیاسی مشخص از سوی قدرت‌های بزرگ نیست.