به گزارش گلدپرایس، بازار معاملات آنلاین طلا در سال‌های اخیر به یکی از بخش‌های رو به رشد تجارت الکترونیک کشور تبدیل شده است. امکان خرید و فروش طلا با مبالغ مختلف، حذف محدودیت‌های زمانی و مکانی، سهولت انجام معاملات و دسترسی سریع به بازار، باعث شده است تعداد بیشتری از مردم برای خرید و نگهداری طلا به پلتفرم‌های اینترنتی مراجعه کنند.
با این حال، گسترش این کسب‌وکارها همواره با پرسش‌هایی درباره چارچوب قانونی فعالیت، مرجع صدور مجوز و مسئولیت نهادهای نظارتی همراه بوده است. موضوعی که با انتشار برخی اخبار درباره واگذاری صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا به اتحادیه طلا و جواهر، بار دیگر مورد توجه قرار گرفته و اختلاف‌نظرهایی را میان مسئولان صنفی ایجاد کرده است.
برای بررسی دقیق‌تر این موضوع، دیدگاه رضا الفت‌نسب،
رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا، جواهر، نقره و
سکه تهران و رئیس کارگروه تخصصی طلا و جواهر اتاق اصناف تهران و همچنین فرزان راعی،
کارشناس اقتصادی، مورد بررسی قرار گرفته است.
صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا همچنان بر عهده اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی است
رضا الفت‌نسب، رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، در گفتگو با گلدپرایس، در واکنش به اخبار منتشرشده درباره انتقال مسئولیت صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا به اتحادیه طلا و جواهر، این اخبار را دقیق ندانست و تأکید کرد که چنین تغییری در سازوکار صدور مجوزها رخ نداده است.
به گفته الفت‌نسب، حدود یک هفته تا ۱۰ روز پیش اخباری درباره واگذاری صدور مجوز این کسب‌وکارها به اتحادیه طلا و جواهر منتشر شد که منشأ آن برداشت نادرست از اظهارات مطرح‌شده درباره مصوبات هیئت عالی نظارت بوده است.
او توضیح داد که بر اساس مصوبات هیئت عالی نظارت، در حالت کلی کسب‌وکارهایی که از اتحادیه صنفی مربوطه پروانه کسب دارند، برای فعالیت در فضای مجازی و فروش آنلاین محصولات خود، لزوماً به دریافت مجوز جداگانه از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی نیاز ندارند.
با این حال، معاملات آنلاین طلا به دلیل برخورداری از مقررات اختصاصی، از شرایط متفاوتی برخوردارند. الفت‌نسب در این زمینه به مصوبه هیئت وزیران درباره نظارت بر معاملات برخط طلا و نقره، اشاره کرد و گفت که این مقررات به دلیل جایگاه قانونی و ماهیت تخصصی خود، در تعیین چارچوب فعالیت این کسب‌وکارها اهمیت ویژه‌ای دارند.
به گفته رئیس اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، حتی در اصلاحات و مصوبات بعدی نیز بر استمرار مسئولیت این اتحادیه در صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا تأکید شده است.
بنابراین، برخلاف برخی برداشت‌های منتشرشده، مرجع صدور مجوز فعالیت پلتفرم‌های تخصصی معاملات آنلاین طلا همچنان اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی است و قرار نیست صرفاً به دلیل فعالیت در حوزه طلا، مسئولیت صدور این مجوز به اتحادیه طلا و جواهر منتقل شود.
آیا هر فردی می‌تواند بدون داشتن مغازه وارد فروش آنلاین طلا شود؟
یکی از نکات مهم در توضیحات الفت‌نسب، شرایط دریافت مجوز برای متقاضیان فعالیت در بازار آنلاین طلاست.
برخلاف تصور احتمالی برخی افراد، دریافت مجوز از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی به این معنا نیست که هر شخصی بدون داشتن سابقه یا ارتباط صنفی مشخص می‌تواند به‌راحتی وارد حوزه فروش اینترنتی طلا شود.
الفت‌نسب در این باره توضیح داد که متقاضی دریافت مجوز فعالیت در حوزه آنلاین طلا باید یکی از دو شرط را داشته باشد:
نخست اینکه فرد دارای واحد صنفی و پروانه کسب معتبر از اتحادیه طلا و جواهر باشد و دوم اینکه در صورت نداشتن واحد صنفی، با یک واحد صنفی دارای مجوز معتبر از اتحادیه طلا و جواهر قرارداد رسمی منعقد کند.
به این ترتیب، داشتن پروانه کسب از اتحادیه طلا و جواهر یا برخورداری از قرارداد رسمی با یک واحد صنفی مجاز، از پیش‌نیازهای دریافت مجوز فعالیت آنلاین خواهد بود.
این موضوع نشان می‌دهد که اگرچه مرجع صدور مجوز پلتفرم‌های تخصصی آنلاین طلا اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی است، اما این اتحادیه برای صدور مجوز، الزامات و پیش‌نیازهای مرتبط با صنف طلا و جواهر را نیز در نظر می‌گیرد.
در واقع، مسیر قانونی فعالیت متقاضیان به این
صورت است که ابتدا باید ارتباط صنفی و مجوزهای لازم از حوزه طلا و جواهر را فراهم
کنند و سپس برای دریافت مجوز فعالیت در بستر مجازی اقدام کنند.
اتحادیه طلا و جواهر: چرا پلتفرم‌های آنلاین از سایر واحدهای صنفی مستثنا شده‌اند؟
در سوی دیگر این ماجرا، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا، جواهر، نقره و سکه تهران، درباره تغییرات احتمالی در فرآیند صدور مجوز پلتفرم‌های آنلاین طلا، ابهاماتی را مطرح می‌کند.
بذرافشان در گفتگو با خبرنگار گلدپرایس، با اشاره به مصوبات جدید هیئت عالی نظارت معتقد است که هنوز درباره نحوه اجرای این مقررات و جایگاه پلتفرم‌های آنلاین طلا شفافیت کافی وجود ندارد.
به گفته او، در رویه قبلی، کسب‌وکارهایی که قصد فعالیت اینترنتی در حوزه طلا داشتند، ابتدا باید مجوز صنفی خود را از اتحادیه طلا و جواهر دریافت می‌کردند و سپس برای دریافت مجوزهای مربوط به فعالیت در فضای مجازی اقدام می‌کردند.
او معتقد است اگر قرار باشد بر اساس مصوبات جدید، برخی پلتفرم‌های تخصصی معاملات آنلاین طلا از الزام دریافت مجوز مستقیم از اتحادیه طلا و جواهر مستثنا شوند، باید مشخص شود مبنای این استثنا چیست و مسئولیت نظارت تخصصی بر فعالیت آنها بر عهده کدام نهاد خواهد بود.
بذرافشان در توضیحات خود به تفاوت میان واحدهای صنفی دارای مغازه و پلتفرم‌های تخصصی فروش آنلاین اشاره کرد و گفت که واحدهای صنفی برای فعالیت فیزیکی خود همچنان باید از اتحادیه طلا و جواهر مجوز داشته باشند.
از نگاه او، اگر یک طلافروش بخواهد علاوه بر فعالیت حضوری، محصولات خود را در فضای مجازی نیز عرضه کند، باید وضعیت مجوز فعالیت اینترنتی او مشخص باشد. در مقابل، درباره پلتفرم‌هایی که به‌صورت تخصصی در حوزه معاملات آنلاین طلا فعالیت می‌کنند، این پرسش مطرح است که چرا ممکن است مسیر متفاوتی برای دریافت مجوز داشته باشند.
رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران همچنین به موضوع بازرسی و نظارت اشاره کرد و معتقد است نظارت بر معاملات طلا، به‌ویژه معاملات طلای آب‌شده و سایر محصولات تخصصی، نیازمند دانش فنی و تخصص صنفی است؛ موضوعی که از نظر او باید در تعیین مرجع صدور مجوز و نهاد مسئول نظارت مورد توجه قرار گیرد.
نگرانی از ایجاد دوگانگی در ساختار نظارتی بازار طلا
یکی از مهم‌ترین محورهای انتقاد بذرافشان، احتمال شکل‌گیری رویه‌های متفاوت برای کسب‌وکارهایی است که در یک حوزه اقتصادی فعالیت می‌کنند.
از نگاه او، اگر واحدهای صنفی سنتی برای فروش اینترنتی ملزم به دریافت مجوز از اتحادیه طلا و جواهر باشند، اما پلتفرم‌های تخصصی آنلاین بتوانند صرفاً با دریافت مجوز از اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی فعالیت کنند، ممکن است نوعی دوگانگی در ساختار صدور مجوز ایجاد شود.
این مسئله می‌تواند در آینده پرسش‌های متعددی را درباره مسئولیت نظارت بر معاملات، رسیدگی به شکایات مشتریان، کنترل موجودی طلا و برخورد با تخلفات احتمالی ایجاد کند.
بذرافشان همچنین با اشاره به برخی تجربه‌های قبلی در حوزه فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا، تأکید کرد که تعدادی از این کسب‌وکارها در گذشته مجوزهای صنفی خود را از اتحادیه طلا و جواهر دریافت کرده بودند و سپس برای فعالیت اینترنتی اقدام می‌کردند.
او معتقد است تغییر این رویه باید با توضیحات رسمی و شفاف همراه باشد تا مشخص شود کدام کسب‌وکارها مشمول مقررات جدید هستند و کدام گروه همچنان باید از مسیر قبلی برای دریافت مجوز اقدام کنند.
البته بذرافشان نیز تأکید دارد که تا زمان ابلاغ رسمی و اجرای کامل مصوبات جدید، نمی‌توان درباره جزئیات نهایی این تغییرات با قطعیت صحبت کرد.
مصوبه جدید چه ابهاماتی را باید برطرف کند؟
از مجموع اظهارات دو رئیس اتحادیه می‌توان دریافت که اختلاف اصلی صرفاً بر سر نام مرجع صادرکننده مجوز نیست، بلکه به نحوه تفکیک مسئولیت‌ها در ساختار جدید بازار معاملات آنلاین طلا بازمی‌گردد.
از یک طرف، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی بر اساس برداشت خود از مقررات موجود، مسئولیت صدور مجوز پلتفرم‌های تخصصی آنلاین طلا را بر عهده دارد و دریافت پیش‌نیازهای صنفی را نیز الزامی می‌داند.
از طرف دیگر، اتحادیه طلا و جواهر معتقد است باید
مشخص شود که در صورت تغییر مسیر صدور مجوز، مسئولیت نظارت تخصصی بر فعالیت این
پلتفرم‌ها چگونه تقسیم خواهد شد.
هشدار کارشناس اقتصادی درباره ذخایر طلای پلتفرم‌ها
در کنار اختلاف‌نظرهای صنفی و حقوقی، موضوع مهم دیگری که می‌تواند مستقیماً بر امنیت سرمایه مردم تأثیر بگذارد، میزان ذخایر واقعی طلای پلتفرم‌های آنلاین و تناسب آن با حجم فروش آنهاست.
فرزان راعی، کارشناس اقتصادی، نیز در گفتگو با خبرنگار گلدپرایس معتقد است اصل فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا و فراهم کردن امکان خرید و فروش اینترنتی می‌تواند مفید باشد، اما مشکل اصلی در ضعف سازوکارهای نظارتی و کنترل عملکرد این کسب‌وکارهاست.
او با اشاره به رشد فعالیت برخی پلتفرم‌ها توضیح داد که افزایش حجم فروش لزوماً به معنای افزایش متناسب ذخایر طلای آنها نیست و در برخی موارد، میزان فروش پلتفرم‌ها از ظرفیت ذخایر طلای آنها فراتر رفته است.
به گفته راعی، این مسئله به‌ویژه در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که مشتریان به‌صورت هم‌زمان تصمیم بگیرند طلای خریداری‌شده خود را بفروشند یا دارایی‌شان را تحویل بگیرند.
در چنین وضعیتی، اگر پلتفرم ذخایر کافی و متناسب با تعهدات خود نداشته باشد، ممکن است در ایفای تعهدات با مشکل مواجه شود.
این کارشناس اقتصادی معتقد است باید میزان ذخایر طلای پلتفرم‌ها متناسب با سقف مجاز فروش آنها تعیین شود و هرگونه افزایش حجم معاملات نیز پس از بررسی و تأیید نهاد ناظر صورت بگیرد. برای مثال، اگر یک پلتفرم بر اساس ذخایر تأییدشده خود مجاز به فروش مقدار مشخصی طلاست، نباید بدون افزایش پشتوانه و دریافت تأییدیه لازم، حجم فروش خود را فراتر از آن افزایش دهد.
راعی تأکید دارد که توسعه فعالیت این کسب‌وکارها
باید متناسب با توان مالی و میزان پشتوانه واقعی آنها باشد و نمی‌توان صرفاً با تکیه
بر جذابیت بازار و افزایش تقاضای مشتریان، اجازه رشد نامحدود به آنها داد.
تجربه سکه ثامن؛ چرا نظارت بر معاملات آنلاین طلا اهمیت دارد؟
راعی در بخش دیگری از اظهارات خود به تجربه پرونده سکه ثامن در سال ۱۳۹۷ اشاره کرد و گفت که در آن زمان نیز نسبت به خطرات فعالیت‌های غیرشفاف در بازار آنلاین طلا هشدارهایی مطرح کرده بود.
از نگاه این کارشناس، تجربه پرونده‌های گذشته نشان می‌دهد که در بازارهایی مانند طلا، صرف داشتن یک بستر اینترنتی و جذب تعداد زیادی مشتری نمی‌تواند تضمین‌کننده امنیت معاملات باشد.
او معتقد است مشتریان باید اطمینان داشته باشند که دارایی ثبت‌شده در حساب کاربری آنها، پشتوانه واقعی و قابل دسترسی دارد و در صورت درخواست فروش یا تحویل، پلتفرم توانایی انجام تعهدات خود را خواهد داشت.
راعی همچنین هشدار داد که اگر نظارت کافی وجود نداشته باشد، رشد سریع برخی پلتفرم‌ها می‌تواند در نهایت به مشکلات مالی و حتی ورشکستگی آنها منجر شود؛ اتفاقی که در صورت گستردگی تعداد مشتریان، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی خواهد داشت.
آیا بانک‌ها می‌توانند گزینه مطمئن‌تری برای توسعه معاملات آنلاین طلا باشند؟
این کارشناس اقتصادی در ادامه، ظرفیت بانک‌ها برای فعالیت در بازار معاملات آنلاین طلا را نیز مورد توجه قرار داد. به اعتقاد راعی، بانک‌ها به دلیل برخورداری از زیرساخت‌های مالی، منابع نقدینگی، ظرفیت‌های عملیاتی و پشتوانه اعتباری، می‌توانند گزینه قابل بررسی‌تری برای توسعه این نوع خدمات باشند.
او البته بر این نکته تأکید کرد که صرف حضور بانک‌ها نیز جایگزین نظارت دقیق نخواهد بود و هر کسب‌وکاری که در این حوزه فعالیت می‌کند باید از نظر میزان ذخایر، تعهدات و سقف معاملات تحت کنترل قرار بگیرد.
راعی همچنین به امکان معامله گواهی شمش طلا در بازار بورس اشاره کرد و معتقد است توسعه ابزارهای معاملاتی مبتنی بر دارایی‌های قابل رصد و سازوکارهای شفاف می‌تواند به کاهش بخشی از نگرانی‌های موجود کمک کند.
از دیدگاه او، مسئله اصلی مخالفت با فعالیت
پلتفرم‌های آنلاین یا جلوگیری از توسعه تجارت الکترونیک نیست؛ بلکه باید مشخص شود
این کسب‌وکارها تحت چه شرایطی مجاز به فعالیت هستند و چه نهادی مسئول کنترل عملکرد
آنهاست.
توسعه بازار طلای آنلاین؛ فرصت اقتصادی یا ریسک جدید برای سرمایه مردم؟
گسترش پلتفرم‌های آنلاین طلا از جنبه‌های مختلف می‌تواند برای اقتصاد دیجیتال کشور فرصت ایجاد کند. کاهش هزینه‌های دسترسی به بازار، افزایش سرعت معاملات، امکان خرید طلا با سرمایه‌های کوچک‌تر و ایجاد رقابت در ارائه خدمات، از جمله مزایای این کسب‌وکارها محسوب می‌شود.
با این حال، ماهیت معاملات طلا با بسیاری از کالاهای معمولی متفاوت است. در این بازار، مشتری در ازای پرداخت پول، انتظار دارد مالک مقدار مشخصی طلای واقعی شود یا در زمان مورد نظر بتواند دارایی خود را به پول نقد تبدیل کند.
بنابراین، صرف نمایش موجودی طلا در حساب کاربری مشتری یا ثبت یک معامله در سامانه اینترنتی، به‌تنهایی برای تضمین امنیت سرمایه او کافی نیست.
آنچه اهمیت دارد، وجود پشتوانه واقعی، امکان تطبیق موجودی ثبت‌شده با ذخایر فیزیکی، شفافیت در فرآیند تسویه و قابلیت تحویل دارایی در زمان مقرر است.
همچنین باید مشخص باشد در صورت توقف فعالیت یک پلتفرم، بروز اختلال در سامانه یا ناتوانی آن در ایفای تعهدات، حقوق مشتریان چگونه حفظ خواهد شد.
به همین دلیل، مقررات‌گذاری در این حوزه باید به‌گونه‌ای باشد که ضمن حمایت از نوآوری و توسعه کسب‌وکارهای دیجیتال، از ایجاد تعهدات بدون پشتوانه و گسترش ریسک برای مشتریان جلوگیری کند.
جمع‌بندی؛ بازار طلای آنلاین بیش از هر چیز به نظارت یکپارچه نیاز دارد
مجموع اظهارات رضا الفت‌نسب، نادر بذرافشان و فرزان راعی نشان می‌دهد که بازار معاملات آنلاین طلا با سه مسئله مهم مواجه است: ابهام در تقسیم وظایف میان اتحادیه‌ها، ضرورت شفاف‌سازی مقررات صدور مجوز و ضعف احتمالی نظارت بر ذخایر و تعهدات پلتفرم‌ها.
در موضوع صدور مجوز، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی معتقد است همچنان مسئول صدور مجوز پلتفرم‌های تخصصی آنلاین طلاست و متقاضیان نیز باید پیش‌نیازهای صنفی لازم را از طریق داشتن پروانه کسب یا قرارداد رسمی با واحد صنفی مجاز تأمین کنند.
در مقابل، اتحادیه طلا و جواهر خواستار شفاف شدن علت تفاوت مسیر صدور مجوز برای پلتفرم‌های آنلاین و واحدهای صنفی سنتی است و نسبت به پیامدهای احتمالی این دوگانگی در نظارت و بازرسی هشدار می‌دهد.
از سوی دیگر، کارشناس اقتصادی بر این باور است که حتی با حل اختلافات مربوط به مجوز، تا زمانی که نظارت مؤثر بر ذخایر طلای پلتفرم‌ها و تناسب آن با حجم فروش وجود نداشته باشد، نمی‌توان از امنیت کامل معاملات اطمینان داشت.
به نظر می‌رسد مهم‌ترین اولویت در شرایط فعلی، تعیین یک چارچوب شفاف و یکپارچه برای فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلاست؛ چارچوبی که در آن وظایف اتحادیه‌ها و نهادهای ناظر به‌طور دقیق مشخص شده باشد، موجودی طلای پلتفرم‌ها به‌صورت مستمر راستی‌آزمایی شود و سقف معاملات با پشتوانه واقعی آنها تناسب داشته باشد.
در نهایت، نباید فراموش کرد که توسعه بازار آنلاین طلا به‌خودی‌خود اتفاق مثبتی برای اقتصاد دیجیتال است، اما رشد این بازار نباید جلوتر از ظرفیت نظارتی کشور حرکت کند. اعتماد مردم زمانی حفظ خواهد شد که بدانند طلایی که در پلتفرم خریداری می‌کنند، صرفاً یک عدد در حساب کاربری نیست، بلکه دارایی واقعی، قابل رصد و قابل تحویلی است که پشتوانه آن به‌درستی تضمین شده است.
مسئله اصلی در بازار طلای آنلاین، صرفاً این نیست که چه نهادی مجوز صادر می‌کند؛ بلکه این است که در صورت بروز مشکل، چه نهادی پاسخگوی سرمایه مردم خواهد بود.
